niedopuszczalność kary umownej
Zastrzeganie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego jest niedopuszczalne
Marzec 8, 2014
odstąpienie od umowy deweloperskiej Kiedy można odstąpić od umowy deweloperskiej - Kancelaria Adwokacka Ius Cogens Toruń
Kiedy można odstąpić od umowy deweloperskiej?
Kwiecień 11, 2014

W każdej umowie może znaleźć się zastrzeżenie, iż w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia niepieniężnego dłużnik będzie obowiązany do zapłaty określonej kary umownej. Zastrzeganie kar umownych jest powszechną praktyką w umowach o dzieło, o roboty budowlane, umowach zlecenia, umowach transportowych czy dotyczących dostarczania mediów.

Obecnie trudno wskazać taki typ umowy, w której nie znajdzie się takie zastrzeżenie. Zastrzeżenie kary umownej pozwala łatwiej i szybciej zdyscyplinować niesolidnego dłużnika, ponieważ w odróżnieniu od odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadach ogólnych nie jest konieczne udowodnienie powstania ani wysokości szkody.

Idealnie istotę tej instytucji prawnej oddają dwa wyroki Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu. W pierwszym z nich z dnia 16 lipca 2012 r., sygn. akt: I ACa 663/12, LEX nr 1254560, stwierdzono:

Stosownie do treści art. 483 i 484 k.c. kara umowna należy się wierzycielowi w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niezależnie od tego, w jakiej wysokości doznał szkody na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Należy się ona więc bez względu na wysokość. W konsekwencji wierzyciel, nawet jeżeli poniósł niewielki uszczerbek majątkowy związany z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania, może żądać zapłaty kary umownej.

W drugim z nich z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt: I ACa 153/12, LEX nr 1163451 podkreślono, iż:

Kara umowna stanowi rodzaj zryczałtowanego odszkodowania, którego strona w wypadkach określonych w umowie może dochodzić bez konieczności wykazywania szkody, a nawet wówczas, gdy szkoda nie wystąpiła. Oznacza to, iż zastrzeżenie przez strony w umowie kary umownej i odszkodowania uzupełniającego ma za zadanie ostateczne zrekompensowanie szkody wywołanej nieprawidłowym i zawinionym zachowaniem tej strony, która spowodowała zdarzenie wywołujące tą szkodę. W konsekwencji przy takim ukształtowaniu postanowień umownych, kara umowna podlegać powinna uwzględnieniu przy ostatecznym określeniu wysokości odszkodowania przysługującego stronie poszkodowanej.

Na podobnym stanowisku stoi Sąd Najwyższy. Zainteresowanych tym zagadnieniem odsyłam do wyroku z dnia 8 sierpnia 2008 r., sygn. akt: V CSK 85/08 oraz uchwały z dnia 6 listopada 2003 r., sygn. akt: III CZP 61/03.

Należy jednak podkreślić, iż kara umowna nie jest instrumentem prawnym przed którym nie ma absolutnie żadnej możliwości obrony. Jednym ze sposobów minimalizowania finansowych konsekwencji kar umownych jest żądanie ich miarkowania podnoszone w procesie sądowym. Omawiana możliwość została przewidziana w art. 484 § 2 kodeksu cywilnego. Miarkowanie kar umownych jest możliwe w dwóch sytuacjach – gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Co do zasady pierwszy z terminów tj. wykonanie zobowiązania w znacznej części oznacza wykonanie zobowiązania co najmniej w połowie. Im wyższy stosunek procentowy działań wykonanych przez dłużnika do całości zobowiązania tym większe są szanse na skuteczność tego zarzutu.

Z kolei kara rażąco wygórowana oznacza pewną znaczącą dysproporcję pomiędzy karą umowną a wartością umowy w której została zastrzeżona.

Za takim rozumieniem tego terminu wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt: V CSK 34/06, LEX nr 195426 podkreślono:

Z kolei ocena, czy kara jest w konkretnych okolicznościach rażąco wygórowana może uwzględniać szereg okoliczności, w tym także relację między wysokością kary umownej i wartością robót ustaloną w umowie, w której kara umowna została zastrzeżona.

Pomocny przy rozstrzyganiu tej kwestii może się również okazać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2003 r., sygn. akt: III CKN 50/01, M.Prawn. 2011/7/380 …:

Nawet kara umowna równa wysokości szkody może być rażąco wygórowana, jeżeli nadmiernie przekracza sumę, która należałaby się wierzycielowi z tytułu odszkodowania dochodzonego na zasadach ogólnych.

fot. sxc.hu

Piotr Konieckiewicz
Piotr Konieckiewicz
Łączy swoją pasję do prawa z praktyką zawodową. Większość artykułów napisanych na blogu ma swoje źródło w realnych problemach, z którymi przyszło mu się mierzyć. Wolne chwile poświęca na tropienie ciekawostek i absurdów związanych z prawem, zwiedzanie bliższej i dalszej okolicy, fotografowanie, gry komputerowe oraz literaturę historyczną i przygodową.