Zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu karnym wykonawczym
Sierpień 27, 2013

W polskim porządku prawnym zasadą jest bezzwłoczne wykonywanie wyroków wydanych w postępowaniu karnym. Uprawomocnienie się wyroku, którym orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia nie musi jednak oznaczać dla skazanego natychmiastowego osadzenia w zakładzie karnym. Wyjątkiem od tej zasady jest odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności. Jest to niezbędny kompromis pomiędzy interesem skazanego a nieuchronnością kary.

Odroczenie wykonania kary

Odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności udziela się na wniosek. Dla uzyskania odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności niezbędne jest ziszczenie się szczególnych przesłanek (warunków) określonych w art. 150 lub 151 kkw. W niniejszym wpisie postaram się omówić odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 151 kkw, które jest najczęściej stosowane w praktyce.

Fakultatywne odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności może nastąpić:

  1. jeżeli natychmiastowe wykonanie kary spowodowałoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki (art. 151 § 1 kkw),
  2. gdy liczba osadzonych w zakładach karnych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów, przy uwzględnieniu normy powierzchni przypadającej na jednego skazanego wynoszącej 3 m2 (art. 151 § 1 in fine);
  3. skazana jest w ciąży, bądź w okresie 3 lat po urodzeniu dziecka i sprawowania nad nim opieki,
  4. skazany został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, pod warunkiem że kara pozbawienia wolności nie przekracza 6 miesięcy (art. 336 § 1 k.k.).

Ciężkie skutki jako przesłanka odroczenia wykonania kary

W wielu typowych sprawach najbardziej doniosłe znaczenie dla skazanych ma przesłanka „ciężkich skutków”. To właśnie w oparciu o nią skazani najczęściej starają się o odroczenie. Analizując art. 151 kkw pod tym kątem należy zwrócić, że wyrażenie ciężkie skutki, obejmuje wiele różnych życiowych sytuacji.

Zarówno praktyka sądowa jak i doktryna prawa wypracowały dość rozbudowany katalog przyczyn, które mieszczą się w ramach tego pojęcia. Należą do nich m. in.:

a) choroba skazanego inna niż opisana w art. 150 kkw,

b) okresowe pozostawanie rodziny skazanego bez środków do życia,

c) choroba członka rodziny wymagającego opieki, którą może zapewnić wyłącznie skazany, np. opieka nad śmiertelnie chorym współmałżonkiem w sytuacji gdy nie ma innych osób z rodziny, które mogłyby się tym zająć;

d) chęć przystąpienia do ważnych egzaminów kończących cykl nauki, np. obrony pracy magisterskiej;

e) zdarzenie losowe, wymagające pilnego podjęcia czynności eliminujących jego skutki

f) dokończenie ważnej dla skazanego pracy, np. prac sezonowych w rolnictwie, budowy domu, żeby zapewnić rodzinie dach nad głową;

g) załatwienie ważnych spraw majątkowych, np. spłata ostatnich rat kredytu, zlikwidowanie prowadzonej działalności gospodarczej;

Zaistnienie przesłanek musi być oceniane obiektywnie, w odniesieniu do określonej osoby i konkretnego stanu faktycznego. Zadaniem obrońcy w takiej sprawie jest udowodnienie, że występują te wyjątkowe okoliczności i że są na tyle istotne, aby odstąpić od zasady bezzwłocznego wykonywania kary pozbawienia wolności.

Kiedy odroczenie wykonania kary jest zasadne?

Argumentacja zawarta we wniosku powinna zmierzać w kierunku wykazania, że tylko pozostawanie skazanego na wolności może zapobiec wystąpieniu ciężkich skutków dla skazanego lub jego rodziny lub takie skutki złagodzić. W przeciwnym przypadku uzyskanie pożądanego rozstrzygnięcia może okazać się niemożliwe.

Przykładowo, orzecznictwo sądowe wskazuje, że jeżeli opiekę nad chorym członkiem rodziny skazanego, może sprawować osoba inna niż skazany, to nie zachodzi przesłanka z art. 151 kkw.

Interesem skazanego może być motywowane dokończenie świadczenia pracy lub usług na podstawie umowy o dzieło czy umowy zlecenia. Dotyczy to zwłaszcza skazanych prowadzących działalność gospodarczą.

Ważnym powodem mogą być też starania skazanego o pozostawienie dzieci pod właściwą opieką lub o umieszczenie chorego członka rodziny w szpitalu itp.

Całkowicie słuszny jest argument, że odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności na czas konieczny do dokończenia nauki lub jej wyodrębnionego etapu można udzielić tylko w przypadku, gdy koniec danego etapu edukacji jest nieodległy. Nie jest natomiast przesłanką do odroczenia podjęcie nauki przez skazanego w trakcie postępowania karnego i w celu uniknięcia wykonania kary. Oczywiście również termin zakończenia nauki nie może być dłuższy niż czas na jaki odroczenie wykonania kary może być udzielone . Wydaje się też, że w przypadku gdy skazany ma do ukończenia rok nauki w szkole wyższej podzielony na dwa semestry, to odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności może zostać udzielone np. dwukrotnie na czas 6 miesięcy.

W świetle niektórych poglądów do takich okoliczności nie zalicza się natomiast ewentualnej niemożności spłaty zobowiązań kredytowych spowodowanej rozpoczęciem odbywania przez skazanego kary izolacyjnej . Wydaje się jednak, że pogląd ten nie jest do końca słuszny. Pojawiają się sytuacje, w których skazanemu pozostało do spłaty kilka rat kredytu. Sąd powinien w takim przypadku ocenić, czy ewentualne osadzenie go w zakładzie karnym może wyrządzić mu poważną szkodę majątkową. Jeśli kredyt lub pożyczka zostały zaciągnięte w okresie przed prawomocnym skazaniem, a spłata zobowiązań przypada i jest możliwa w dopuszczalnym czasie na który można odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności, zasadne wydaje się skorzystanie z takiego rozwiązania. Zwłaszcza, jeśli dochody osiągane przez skazanego z pracy zarobkowej pozwolą na spłatę tych zobowiązań. Za taką interpretacją przemawiają też względy humanitaryzmu.

Dowody w sprawie

Sąd orzekający opiera się przede wszystkim na treści wniosku, załączonych do niego dokumentów, informacjach o skazanym znajdujących się w aktach sprawy oraz wyjaśnieniach skazanego złożonych na posiedzeniu sądu. Może również zlecić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z tego względu obrońca powinien postarać się o zgromadzenie dostatecznie przekonujących dowodów.

fot. sxc.hu

Piotr Konieckiewicz
Piotr Konieckiewicz
Łączy swoją pasję do prawa z praktyką zawodową. Większość artykułów napisanych na blogu ma swoje źródło w realnych problemach, z którymi przyszło mu się mierzyć. Wolne chwile poświęca na tropienie ciekawostek i absurdów związanych z prawem, zwiedzanie bliższej i dalszej okolicy, fotografowanie, gry komputerowe oraz literaturę historyczną i przygodową.