Różne regulacje dotyczące umów najmu
Kwiecień 18, 2017

W ostatnich miesiącach media szeroko informowały o inicjatywie związanej z wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji skargi nadzwyczajnej. Szumnie zapowiadana miała dołączyć do grona nadzwyczajnych środków zaskarżenia – kasacji, skargi kasacyjnej oraz wniosku o wznowienie postępowania. Wypowiedzi prasowe, radiowe i telewizyjne przeważnie skupiały się na ogólnikach. Nie podawały żadnych szczegółów istotnych dla zwykłych obywateli. W szczególności, nie podawały odpowiedzi na pytania kto?, kiedy?, w jakich sprawach? i w jaki sposób będzie mógł z niej skorzystać. W chwili obecnej, mimo że znamy już odpowiedzi, media już dawno porzuciły temat. Sama ustawa nowelizująca dotychczasową ustawę o Sądzie Najwyższym wejdzie w życie z dniem 3 kwietnia 2018 roku. Poniżej przedstawiamy jej założenia.

Podstawowe przesłanki do wniesienia skargi nadzywczajnej

W przepisach wskazano, że skargę nadzwyczajną można wnieść od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia praworządności i sprawiedliwości społecznej i:

  1. orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji,
  2. orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
  3. zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego – a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

Z powyższego można wywieść, że skarga może posłużyć do zakwestionowania praktycznie każdego prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego za wyjątkiem orzeczeń sądów administracyjnych oraz innych. Ustawa przewiduje również inne wyjątki, o których mowa niżej.

Skorzystanie z tego instrumentu nie będzie natomiast możliwe:

  • w przypadku, gdy będzie ona dotyczyć wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa, orzekającego unieważnienie małżeństwa albo rozwód, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia zawarła związek małżeński, oraz od postanowienia o przysposobieniu,
  • w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe.

Jeżeli skarga nadzwyczajna zostanie złożona w sprawie, w której rozpoznawana była kasacja lub skarga kasacyjna, to nie będzie ona mogła zostać oparta na zarzutach, które były podnoszone w tych środkach zaskarżenia.

Od tego samego orzeczenia w interesie tej samej strony skarga nadzwyczajna może być wniesiona tylko raz. Każdą skargę będzie rozpoznawał Sąd Najwyższy.

Jeżeli kwestionowane orzeczenie nie zawiera uzasadnienia, to Sąd Najwyższy będzie mógł żądać jego sporządzenia. W praktyce może to nastręczyć wielu trudności, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że niektóre orzeczenia zapadły przed kilkoma bądź nawet kilkunastoma laty.

Przepisy dotyczące skargi zawierają cały szereg obostrzeń, które powodują, że skarga nadzwyczajna prawdopodobnie stanie się takim instrumentem, który będzie stosowany w praktyce bardzo rzadko. O ile krąg sytuacji, w których można z tego instrumentu skorzystać został zakreślony szeroko, o tyle pozostałe przesłanki będą trudne do spełnienia.

Podmioty legitymowane do wniesienia skargi nadzwyczajnej

Przede wszystkim należy zauważyć, że skargi nadzwyczajnej obywatel nie będzie mógł napisać i wnieść samodzielnie. W przypadku, gdy to zrobi skarga taka nie będzie odrzucana ze względu na nie spełnienie wymogów formalnych. Ustawodawca zdecydował się, że skargę nadzwyczajną w każdej sprawie będą mogli wnieść Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich. Poza tym, do grona uprawnionych należą również Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o ile dana sprawa będzie należeć do ich właściwości czyli dziedziny, którą dany organ się zajmuje.

Zatem w praktyce, aby zainteresowany mógł skorzystać ze skargi musi zwrócić się z odpowiednim wnioskiem do któregoś z wyżej wymienionych organów i zainteresować go swoją sprawą. Pożądane byłoby, aby jej akta już na tym etapie zostały przeanalizowane przez osobę mającą wykształcenie prawnicze, która:

  • wskaże, czy zostały spełnione przesłanki do wniesienia skargi,
  • opracuje argumentację przemawiającą za jej wniesieniem.

Oczywiście każdy z organów uprawnionych do wniesienia skargi po otrzymaniu wniosku od obywatela, będzie miał obowiązej przeanalizowania jego sytuacji, zapoznania się z aktami sprawy i ewentualnego opracowania, a następnie wniesienia skargi. Z przepisów nie wynika jednak, że samo złożenie wniosku przez zainteresowanego będzie obligować dany organ do wniesienia skargi. Oznacza to, że podmiot uprawniony, po zapoznaniu się ze sprawą i stwierdzeniu, że istnieją przesłanki negatywne do wniesienia skargi, albo ustaleniu że skarga byłaby nieuzasadniona, może odmówić jej sporządzenia i wniesienia.

Z tego względu, kluczowa może okazać się profesjonalna pomoc przy sporządzaniu wniosku kierowanego do jednego z podmiotów uprawnionych. Im lepiej będzie przygotowany, tym większe szanse na to, że organ zdecyduje zająć się sprawą.

Terminy do wniesienia skargi nadzwyczajnej

Dla wniesienia skargi niezbędne jest również zachowanie odpowiednich terminów. W razie ich przekroczenia skargi będą odrzucane.

Zasadą jest, że skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona:

  • w terminie 5 lat od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia,
  • a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich rozpoznania.

Jednocześnie niedopuszczalne jest uwzględnienie skargi nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania.

Jeżeli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne lub przemawiają za tym zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, Sąd Najwyższy może ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie.

Możliwe rozstrzygnięcia po rozpoznaniu skargi

Po rozpoznaniu skargi Sąd Najwyższy będzie mógł:

  • oddalić skargę, jeżeli stwierdzi brak podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia,
  • uchylić zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i stosownie do wyników rozprawy orzec co do istoty sprawy,
  • uchylić zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi, w razie potrzeby uchylając także orzeczenie sądu pierwszej instancji,
  • uchylić zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i umorzyć postępowanie.

Jeżeli Sąd Najwyższy przy rozpatrywaniu skargi nadzwyczajnej uzna, że przyczyną naruszenia przez orzeczenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji, jest niezgodność ustawy z Konstytucją, występuje z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Podsumowanie

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe elementy należy założyć, że skarga nadzwyczajna nie wywoła rewolucji. Być może, w niektórych sprawach, rzeczywiście przyczyni się do urzeczywistnienia zasad sprawiedliwości ale będą to prawdopodobnie sytuacje bardzo rzadkie. Najtrudniejszą barierą dla obywatela będzie konieczność spełnienia dość rygorystycznych przesłanek formalnych oraz brak możliwości wniesienia skargi samodzielnie.

Piotr Konieckiewicz
Piotr Konieckiewicz
Łączy swoją pasję do prawa z praktyką zawodową. Większość artykułów napisanych na blogu ma swoje źródło w realnych problemach, z którymi przyszło mu się mierzyć. Wolne chwile poświęca na tropienie ciekawostek i absurdów związanych z prawem, zwiedzanie bliższej i dalszej okolicy, fotografowanie, gry komputerowe oraz literaturę historyczną i przygodową.