W czym może pomóc list żelazny - Kancelaria Adwokacka Ius Cogens w Toruniu;
W czym może pomóc list żelazny?
Maj 6, 2015
Czym są zakłady pracy chronionej - Kancelaria Adwokacka Ius Cogens w Toruniu
Czym są zakłady pracy chronionej?
Maj 11, 2015

W mediach bardzo często pojawiają się tematy związane z przewlekłością postępowań sądowych lub administracyjnych. Długość procesów sądowych po części wynika z ilości spraw jakie wpływają do sądów, braków kadrowych w sekretariatach oraz zbyt małej ilości sędziów.

Niekiedy na długość postępowania sądowego wpływa również ilość wniosków dowodowych składanych przez strony, oczekiwanie na opinie biegłych czy stopień skomplikowania materii z jaką sąd musi się zmierzyć. W takich wypadkach postępowanie sądowe trwające rok lub dwa, podczas których odbyło się kilka rozpraw, zaś sąd przesłuchał kilkunastu świadków, można uznać za standardowe i całkiem sprawne. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pomimo upływu kilku lub nawet kilkunastu miesięcy od wpływu pisma inicjującego postępowanie nie ma nawet wzmianki o wyznaczeniu rozprawy. Gdy nadchodzi oczekiwana rozprawa nic się na niej nie dzieje, zaś na kolejną przychodzi czekać kilka miesięcy. W takim przypadku możemy mówić o przewlekłości postępowania. Od kilku lat w polskim systemie prawnym funkcjonują przepisy ustawy ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, których zadaniem ma być ochrona obywateli przed przewlekłością. Poniższy artykuł ma za zadanie przybliżyć tą instytucję.

Podstawy skargi

Podstawy prawnej tzw. skargi na przewlekłość należy upatrywać w w art. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wskazany przepis stanowi, iż strona postępowania może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

W dalszej części ustawa precyzuje, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Z powyższego można wywieść, że sąd rozpoznający skargę dla oceny czy doszło do przewlekłości postępowania powinien ustalić ile obiektywnie rzecz biorąc wynosi uzasadniony czas rozpoznania danej sprawy. Przede wszystkim przy ustalaniu tego kryterium jest brany pod uwagę stopień skomplikowania sprawy.

Przykładowo, do kategorii spraw łatwych należą zwykle sprawy o zapłatę za dostarczone towary lub usługi. Przy tej kategorii spraw do ich skutecznego przeprowadzenia powinno wystarczyć kilka miesięcy. W przypadku jednak, gdy strona przeciwna podniesie zarzuty, że dostarczone rzeczy nie nadają się do użytku ponieważ mają istotne wady to najczęściej będzie istniała konieczność zasięgnięcia opinii biegłego i prawdopodobnie całe postępowanie przedłuży się o kilka kolejnych miesięcy.

W dalszej kolejności Sąd rozważający ewentualną przewlekłość będzie zobowiązany ocenić czy zachowanie strony, która wniosła skargę nie przyczyniło się do powstania przewlekłości np. poprzez zasypywanie sądu nieistotnymi z punktu widzenia danej sprawy wnioskami dowodowymi czy składaniem szeregu zbędnych pism procesowych.

Wszystko zależy zatem od okoliczności konkretnego przypadku. Z punktu widzenia osoby wnoszącej taką skargę niezbędne jest zwrócenie uwagi na szczegóły, w tym terminy dokonywania konkretnych czynności przez sąd lub inny organ. Rzetelne opisanie i uzasadnienie wskazujące na przewlekość najczęściej jest podstawą pozytywnego jej rozpoznania.

Kiedy i gdzie można wnieść skargę?

Skarga na przewlekłość postępowania może zostać wniesiona tylko w toku tego postępowania. Jeżeli zostanie złożona po prawomocnym zakończeniu postępowania to zostanie odrzucona jako niedopuszczalna. Skargę należy wnieść do sądu, który prowadzi daną sprawę. Jeżeli skarga dotyczy egzekucji prowadzonej przez komornika to należy ją złożyć w sądzie, w którego okręgu ta egzekucja jest prowadzona.

Skarga jest rozpoznawana przez tzw. sąd przełożony nad sądem przed którym sprawa się toczy. W przypadku, gdy mamy do czynienia ze sprawami przed Sądem Rejonowym i Okręgowym – właściwy będzie Sąd Apelacyjny. Jeśli sprawa dotyczy Sądu Apelacyjnego lub Sądu Najwyższego – właściwy będzie Sąd Najwyższy.

W sprawach egzekucyjnych wyłącznie właściwy jest Sąd Okręgowy.

Wymogi skargi

Skarga, podobnie jak każde pismo procesowe powinna spełniać wymogi określone w art. 126 kodeksu postępowania cywilnego, a ponadto zawierać:

1) żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy;

2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie.

Oprócz tego, skarga może zawierać żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę albo prokuratorowi prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej w wysokości od 2.000 zł do 20.000 zł.

W razie jej uwzględnienia Sąd orzekający w sprawie stwierdza przewlekłość postępowania, może wydać sądowi podległemu wiążące zalecenia co do podjęcia w sprawie określonych czynności oraz zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na rzecz osoby pokrzywdzonej przewlekłością. Wysokość zasądzonej kwoty może zostać uzależniona od wartości przedmiotu sporu oraz wysokości uszczerbku, który strona doznała w związku z przewlekłością.

Co istotne, otrzymana na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) suma pieniężna jest zwolniona z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Wskazane stanowisko zostało ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ostatnio w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt: I SA/Sz 239/14.

fot. sxc.hu

Piotr Konieckiewicz
Piotr Konieckiewicz
Łączy swoją pasję do prawa z praktyką zawodową. Większość artykułów napisanych na blogu ma swoje źródło w realnych problemach, z którymi przyszło mu się mierzyć. Wolne chwile poświęca na tropienie ciekawostek i absurdów związanych z prawem, zwiedzanie bliższej i dalszej okolicy, fotografowanie, gry komputerowe oraz literaturę historyczną i przygodową.